БЕЛАРУСКI ДЗЯРЖАЎНЫ
ЭКОНАМIЧНЫ ЎНIВЕРСIТЭТ

Улікова-эканамічны факультэт БДЭУ - гэта не толькі кузня кадраў для фінансавай сістэмы краіны, але і пляцоўка, дзе акадэмічныя традыцыі сустракаюцца з выклікамі лічбавай рэальнасці. Пра тое, як мяняецца роля бухгалтара і аналітыка ў эпоху штучнага інтэлекту, які «код поспеху» неабходны беларускім прадпрыемствам і як сумяшчаць кіраўніцтва факультэтам з актыўнай навуковай і валанцёрскай дзейнасцю, мы пагаварылі з дэканам УЭФ, кандыдатам эканамічных навук, дацэнтам Святланай Канстанцінаўнай Маталыцкай.

— Святлана Канстанцінаўна, вашыя навуковыя працы прысвечаны цыфравізацыі бухгалтарскага ўліку. Сёння шматлікія кажуць, што нейрасеткі вось-вось выцесняць бухгалтараў і аўдытараў. Наколькі, па-вашаму, гэтая пагроза рэальная, і як змяняецца "партрэт" ідэальнага эканаміста ва ўмовах лічбавай эканомікі?

— Пытанне цікавае, аднак адназначнага адказу на яго не існуе — тут шмат залежыць ад асабістага погляду. Сёння я бачу ў штучным інтэлекце выдатнага памагатага для ўлікова-аналітычных і кантрольных службаў. Ён дазваляе значна зменшыць працавыдаткі адмыслоўцаў пры выкананні руцінных аперацый, апрацоўцы стандартызаваных дадзеных і пошуку тыповых памылак. Аднак дзейнасць сучаснага бухгалтара як важнай часткі сістэмы кіравання выходзіць далёка за рамкі манатоннай працы. Яна патрабуе выпрацоўкі прафесійнага меркавання, экспертнага кансультавання, вырашэння вузкаспецыялізаваных і нестандартных задач, якія напрамую ўплываюць на эфектыўнасць бізнесу. І тут ключавую ролю па-ранейшаму адыгрываюць унікальны вопыт і кампетэнцыі чалавека.

З іншага боку, імклівае ўкараненне штучнага інтэлекту ў бізнес-асяроддзе - працэс незваротны, паколькі алгарытмы ІІ пастаянна ўдасканальваюцца. На маю думку, гэтая тэндэнцыя прывядзе да сур'ёзнай трансфармацыі прафесійных кампетэнцый у большасці сфер. Бухгалтарам, аўдытарам і эканамістам давядзецца адаптавацца да гэтых новых стандартаў у першую чаргу.

Партрэт "эканаміста"? У будучыні нас чакае трансфармацыя прафесіі, новы гібрыдны падыход «Спецыяліст+ІІ». Будучыня за новымі спецыялістамі, якія могуць аналізаваць фінансавыя даныя, кіраваць тэхналогіямі, ажыццяўляць кантроль за работай лічбавых сістэм, кансультаваць па пытаннях уліку і справаздачнасці. Бухгалтар стане падмуркам лічбавай бухгалтэрыі з аўтаматызаванымі працэсамі і чалавечым менеджментам, узрасце роля бухгалтара як пастаноўшчыка задач для распрацоўкі лічбавых сістэм.

- Як спецыяліст у галіне аналізу эфектыўнасці арганізацый, вы бачыце, што менавіта сёння дапамагае беларускім кампаніям выжываць і расці ва ўмовах жорсткай канкурэнцыі? Ці ёсць нейкі ўніверсальны «эканамічны код поспеху» для сучаснага прадпрыемства?

- Беларускія арганізацыі вымушаныя адаптавацца да новай рэальнасці. Для забеспячэння сваёй фінансавай устойлівасці на дастаткова "рухомым" рынку, беларускаму бізнесу даводзіцца пастаянна пераглядаць стратэгіі і бізнес-мадэлі. Складанасць у доўгатэрміновым, ды і сярэднетэрміновым планаванні, ствараюць некаторыя цяжкасці як у вызначэнні, так і выкананні паказчыкаў эфектыўнасці, што важна для любога бізнэсу. На мой погляд, "адзінага ўніверсальнага кода поспеху", нажаль, няма. Занадта шмат фактараў уплывае на вынік бізнэсу: ад галіны, выкарыстоўваных тэхналогій, спецыфікі які выпускаецца прадукта, да прафесіяналізму, матывацыі і зладжанасці дзеянняў працаўнікоў. Самым эфектыўным будзе падыход "дыягностыка - пошук альтэрнатыў - сцэнарнае планаванне - выпрацоўка стратэгіі". І, вядома, прафесійнае кіраванне. Адсутнасць стратэгіі прывядзе да вымывання капіталу. Думаю, гэта той вектар, па якім павінны рухацца нашыя беларускія арганізацыі.

- Вы - аўтар каля 200 работ, уключаючы падручнікі з грыфам Мінадукацыі. Наколькі складана пісаць акадэмічную літаратуру, улічваючы, як імкліва мяняюцца інфармацыйныя тэхналогіі і заканадаўства?

- Праца з матэрыялам пры падрыхтоўцы рукапісу - гэта той кірунак, які прыносіць прафесійнае задавальненне мне, як выкладчыку. Працаваць над рукапісам па ўліковым кірунку нашмат складаней, чым па аналітычным. У бухгалтарскім уліку дастаткова рухомая нарматыўная прававая база, усё змяняецца і аўтар, як бы не хацелася, у рамках фарміруемых кампетэнцый, абмежаваны рэгламентам нарматыўных прававых актаў. Творчасць больш застанецца ў практычных прыкладах. Зусім іншая для мяне гісторыя - гэта праца над рукапісам па аналізе гаспадарчай дзейнасці арганізацый. Тут ёсць магчымасць разгледзець і ўласныя аўтарскія мадэлі, правесці параўнальны аналіз сучаснай тэорыі і практыкі, выкарыстоўваць навуковыя падыходы беларускіх вучоных і практыкаў, замежных эканамістаў. Прыемна, калі студэнты выкарыстоўваюць гэта ў даследаваннях пры падрыхтоўцы курсавых, дыпломных і навуковых прац.

- Нядаўна ваш факультэт атрымаў узнагароду ад Рэспубліканскага валанцёрскага цэнтра. Можаце расказаць пра гэта больш падрабязна?

- Вялікі дзякуй Рэспубліканскаму валанцёрскаму цэнтру за высокую ацэнку факультэцкага валанцёрскага руху. Супрацоўніцтва пачалося з таго, што Вікторыя Валянцінаўна Акуліч прапанавала студэнтам сваёй куратарскай групы прыняць удзел у зборы рэчаў для малазабяспечаных і сацыяльна неабароненых пластоў насельніцтва Рэспублікі Беларусь пад эгідай Грамадскага аб'яднання Беларускі фонд міласэрнасці і здароўя. Дадзеная акцыя знайшла водгук у студэнтаў усяго ўлікова-эканамічнага факультэта. З часам на факультэце дадзеныя мерапрыемствы сталі праводзіцца на сталай аснове, а супрацоўніцтва дэканата, куратара з фондам перарасло ў партнёрства. Студэнты факультэта аказвалі на працягу года дапамогу супрацоўнікам аддзялення сястрынскага догляду і паліятыўнай медыцынскай дапамогі ў хоспісе. Яшчэ адзін напрамак валанцёрства - дапамога прытулкам па ўтрыманні жывёл, арганізацыя акцый па зборы рэчаў і корму.

- Бухгалтарскі ўлік - кансерватыўная галіна. Як Вам удаецца знаходзіць баланс паміж строгімі акадэмічнымі традыцыямі і інавацыйнымі метадамі, якія прапануюць маладыя выкладчыкі і студэнты?

- Я думаю, што гэта кансерватыўны падыход да бухгалтарскага ўліку. У сістэме бухгалтарскага ўліку генеруецца інфармацыя аб усіх гаспадарчых аперацыях і працэсах арганізацыі. І ў гэтых інфармацыйных патоках павінен разбірацца не толькі бухгалтар, але і менеджэры ўсіх звёнаў кіравання, у тым ліку кіраўніцтва. Улік дастаткова рухомы! Бухгалтар можа сфарміраваць інфармацыйны паток пад запыт любога стэйкхолдэра, ацаніць інфармацыю, прыняць удзел у ацэнцы прапанаваных альтэрнатыў і выпрацоўцы кіраўніцкага рашэння.

А па другой частцы пытання, аб працы з моладдзю, хацелася б адзначыць, што моладзь - гэта будучыня факультэта, універсітэта і краіны. Студэнты-выпускнікі факультэта выступаюць рухаючай сілай інавацый і сацыяльных пераўтварэнняў не толькі ў практычнай, але і ў навуковай сферы. Як сказаў Генеральны дырэктар ЮНЕСКА "адукацыйныя сістэмы становяцца моцнымі толькі тады, калі іх фарміруюць разам з тымі, для каго яны прызначаны". На факультэце акадэмічныя традыцыі і інавацыйныя метады маладых выкладчыкаў гарманічна дапаўняюць адна адну. Дэканат і загадчыкі кафедраў з задавальненнем арганізуюць на факультэце сустрэчы прадстаўнікоў навукова-педагагічнай школы па бухгалтарскім уліку, аналізе гаспадарчай дзейнасці, кантролі, рэвізіі і аўдыце са студэнтамі, якія бачаць сябе ў будучыні ў навуцы, запрашаюцца аспіранты і дактаранты факультэта. Гэта дазваляе далучаць студэнцтва і маладых навукоўцаў у працэс стварэння адукацыйнай палітыкі факультэта.

- Вы вучоны, аўтар падручнікаў і дэкан факультэта. Як вам удаецца кіраваць факультэтам, сумяшчаць інтэлектуальную дзейнасць з адміністрацыйнай нагрузкай? Што для вас з'яўляецца галоўнай крыніцай энергіі, калі «лічбы і справаздачы» застаюцца ззаду?

- Упраўленне факультэтам - гэта складаны механізм, які працуе дзякуючы зладжанай камандзе. Праца галоўным бухгалтарам навучыла мяне планаванню, пастаноўцы задач, пошуку прылады рашэння пастаўленых задач і кантролю. Гэта дапамагае і ва ўпраўленні факультэтам.

Беразоўскім В.А, які быў дэканам на працягу 20 гадоў, была створана моцная каманда факультэта, часткай якой была і я, як загадчык кафедры. Я чалавек традыцый, але будучыню бачу ў руху, навацыях, развіцці спецыяльнасці, фармаванні спецыяліста будучыні. Цяпер, партнёрамі ў кіраванні факультэтам з'яўляюцца намеснікі дэкана Маліноўская А.У. і Буеў А.Л., якія дапамагаюць у арганізацыі і кантролі адукацыйнага працэсу, грамадскай, ідэалагічнай і выхаваўчай працы. Рухаючая сіла факультэта - гэта кафедры! Загадчыкі кафедраў Панкоў Д.А., Галавач А.У., Кірэенка Н.М. дапамагаюць ажыццяўляць і развіваць навучальную, метадычную і навуковую дзейнасць. У зладжаным калектыве за апошнія два гады на факультэце выконваліся дзве тэмы БРФФД, дзве тэмы ДПНД, актыўна развівалася супрацоўніцтва ў навуковай сферы з замежнымі ВНУ-партнёрамі БДЭУ.

Мая ж навуковая праца звязана як з даследаваннямі развіцця ўлікова-аналітычнага механізму ў кіраванні эфектыўнасцю бізнесам, так і з кіраўніцтвам навуковымі даследаваннямі аспірантаў, магістрантаў. А крыніцай энергіі з'яўляецца адпачынак. Я люблю як пешыя прагулкі на прыродзе, так і паездкі на аўтамабілі па нашай краіне. Кахаю тэатр, ёсць каханыя пастаноўкі, якія пераглядаю па некалькі разоў. Падабаюцца тэатральныя прэм'еры. Душой адпачываю ў коле сям'і.

- Гледзячы на студэнтаў, якія толькі пачынаюць свой працоўны шлях, што б вы сказалі самой сабе, калі вы былі на іх месцы, і сваім студэнтам? Якая рыса характару, якія прынцыпы дапамаглі Вам дабіцца поспеху?

- Бацькі вучылі мяне: калі ўзялася за справу і прыняла на сябе абавязацельствы - даводзь яго да канца і рабі гэта якасна. Разумееш, што не справішся, - не бярыся і не абяцай. Сумняваешся - спрабуй, але прыкладзі максімум намаганняў, каб дасягнуць выніку. Гэтым прынцыпам я кіруюся заўсёды, дзе б ні працавала і што б ні рабіла.

Маладым эканамістам я хачу пажадаць смеласці: не бойцеся ісці наперад, бярыце на сябе адказнасць за свае рашэнні і не саромейцеся пераймаць досвед у вядучых адмыслоўцаў. А студэнтам-першакурснікам жадаю быць уважлівымі і мэтанакіраванымі - тады ўсё абавязкова атрымаецца. Бо калі вучань у выніку пераўзыходзіць свайго настаўніка, значыць, мэта дасягнута. І для настаўніка гэта самая вялікая ўзнагарода.